لازمه این فرصت بی بدیل و تحول شگفت آور، آن است که حوزه های علمیه، با شناختی عالمانه و دقیق، نیازهای جامعه جهانی را رصد کنند و بر اساس این نیازها و شناخت موضوعات مناسب با آن­ها، بستر های پژوهش «فردی وگروهی» را در حوزه های علمیه ایجاد یا تقویت نمایند. بنابراین طلاب علوم دینی در کنار دروس مرسوم حوزه، باید دوره­های مهارت­های پژوهش را نیز آموزش ببیند؛ زیرا: داشتن مهارت­های پژوهشی که یکی از لوازم اصلی تولید علم می­باشد، از امور فقط آموزشی نیست که صرفاً با یک یا چند دوره آموزشی برای افراد حاصل شود؛ بلکه از امور آموزشی مهارتی است یعنی باید ابتدا آ»وزش دید و در طی مدت زمانی تمرین کرد تا به تدریج این مهارت­ها به دست آید به همین خاطر ضرورت دارد که طلاب محترم از همان ابتدا در کنار دروس حوزوی این مهارت­ها را آموزش ببیند و تمرین کنند تا این مهارت برای آن به وجود آید و بتوانند در سطوح بالاتر از آن­ها بهره ببرند و جامعه بشری را به سوی فلاح و رستگاری هدایت کنند تا هم زمان با پایان یافتن دوره سطح نیز به اتمام برسد و طلاب، به این فنون به صورت کامل آشنا شده و مهارت یافته باشند. گرچه مهارت­های پژوهشی، گوناگون و متنوع است و در این نوشتار، نمی­توان به همه­ی آن­ها پرداخت اما در این مختصر به بایسته کتابت یا فیش برداری به صورت کوتاه می­پردازیم.

هر پژوهشگر، ضرورتا باید از یافته های خود یادداشت برداری نموده و بر اساس جمع بین آن­ها اندیشه نماید. زیرا ذهن آدمی علی رغم تفاوت های فردی ، گنجایش حفظ تمامی مطالعات و آراء و ادله را ندارد.
این بایسته در آموزه های دینی نیز با تاکید و بیانات مختلف ذکر شده است از آن جمله:
1- قال النبّی (ص): قیدوا العلم بالکتابة؛ علم را با نوشتن در بند کنید.
2- قال النبّی (ص): اکتبوا العلم قبل ذهاب العلماء؛ علم را قبل از رفتن(مردن) علماء بنویسید.
3- قال الصادق (ع): احْتَفِظُوا بِکُتُبِکُمْ‏ فَإِنَّکُمْ سَوْفَ تَحْتَاجُونَ إِلَیْهَا؛  نوشته های خود را محفوظ دارید که در آینده به آن نیاز پیدا می­کنید.

دانش پژوهی که در طول سالیان دراز، مشغول به تحصیل و مطالعه جدی است و درآینده باید نتیجه آن یادگیری و تفکر و پژوهش را در قالب کتاب ، مقاله ، سخنرانی ، نشست های علمی و ... به جامعه ارائه نماید.

چنین کسی اگر از یادداشت نویسی و فیش برداری استفاده ننماید، به مرور زمان، بسیاری از آموخته های خود را به فراموشی می سپارد و دست خالی می شود و فرصت مطالعه مجدد هم را ندارد و شاید بتوان گفت این شخص از بر طرف کردن نیازهای بنیادی و اساسی جامعه، عاجز و ناتوان می­باشد.

قال الصادق (ع) : اکْتُبُوا فَإِنَّکُمْ لَا تَحْفَظُونَ حَتَّى تَکْتُبُوا؛ بنویسید زیرا تا ننویسید حفظ نمی­کنید.

از قدیم الایام در بین مسلمین مرسوم بوده است که علما و دانشمندان، مطالبی را بیان می کردند و دیگران آن را می نوشتند. در تاریخ می خوانیم که وقتی امام رضا (ع) در آن سفر تاریخی به نیشابور و بنا به درخواست مردم، «حدیث سلسله الذهب» را خواندند. پنجاه هزار نفر این حدیث را نوشتند: و در حوزه های علمیه قرون درگذشته نیز، نوشتن متداول بوده است. امالی شیخ طوسی و شیخ مفید (رضوان الله تعالی علیهما) که امروزه جزء مصادر روائی محسوب می شوند از جمله برکاتی است که آن بزرگواران بیان می کردند و طلبه ها می نوشتند.

استفاده بهینه و استاندارد از مهارت نوشتن و فیش برداری، برکات فراوانی را متوجه جامعه پژوهشگر معاصر،نموده است که می­توان به یادداشت­های فرزانه معاصر شهید مطهری (رض) اشاره کرد.

که این همه کتاب و سخنرانی و مقاله، از ایشان، نتیجه آن یادداشت­هایی است که در طول سالیان دراز با خلوص نیت به رشته تحریر در آورده است.

پیامبرگرامی اسلام (ص) در رابطه با آثار معنوی کتابت چنین می فرماید : الْمُؤْمِنُ‏ إِذَا مَاتَ‏ وَ تَرَکَ وَرَقَةً وَاحِدَةً عَلَیْهَا عِلْمٌ تَکُونُ تِلْکَ الْوَرَقَةُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ سِتْراً فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ النَّار؛ هر مؤمنى بمیرد و یک ورق از او بماند که دانشى بر آن باشد ورقه روز قیامت میان او و دوزخ پرده شود.

قال النبی (ص): من کتب عنّی علما او حدیثا لم یزل یکتب له الاجر مابقی ذلک العلم و الحدیث؛ هر کس علم یا حدیثی از من بنویسد؛ پیوسته برای او پاداش نوشته می­شود تا زمانی که آن (نوشته) باقی بماند.

                                                                                                                             غلامرضا بهرامی

Template Settings

Color

For each color, the params below will give default values
Blue Red Oranges Green Purple Pink

Body

Background Color
Text Color

Header

Background Color

Footer

Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction